Kva er dispensasjon

Det finnes arealplaner for alle eigedomar i kommunen. Det kan vere både kommuneplanens arealdel og lokale reguleringsplanar som gjelder for din eigedom. Planane syner korleis eigedomen din kan nyttast, og er juridisk bindande.

Om du ynsker å bygge, dele, rive eller endre noko som er i strid med planane, må du søke om dispensasjon.

Planane som gjeld for din eigedom finner du i planinnsyn  (kommunens kartløysning for arealplaner).

Kva kan ein dispensere frå?

Det kan dispenserast frå bestemmelser fastsatt i eller i medhald av plan- og bygningsloven. Det kan for eksempel dispenserast frå arealplaner, byggjeforbud i strandsona (pbl § 1-8), forskrifter og lokale vedtekter.

Kva kan det ikkje dispenserast frå?

Det kan ikkje dispenserast frå saksbehandlingsreglene i plan- og bygningslova eller byggesaksforskrifta (SAK10). Det er i praksis heller ikkje særleg aktuelt å dispensere frå lovens krav til estetisk kvalitet i det som byggast, eller frå sikkerheiskrava i byggteknisk forskrift (TEK17).

Dispensasjon er unntaket

Alle arealplaner har vært gjennom en omfattande politisk prosess, der naboar, interesseorganisasjonar og andre berørte har hatt muligheit til å påverke.

En plan skal være forutsigbar slik at alle vet kva som gjeld i sitt område. Derfor skal kommunen berre unntaksvis gi dispensasjon.  

En dispensasjon endrar ikkje en plan, men gir deg løyve til å fråvike planen i det konkrete tilfellet søknaden din gjeld.

Korleis søke om dispensasjon?

Du sender inn søknaden saman med byggjesøknaden evt. delingssøknaden. I søknaden må det kome fram kva du søker dispensasjon frå. Søknaden må vere grunngjeven, og skal skrivast på eige ark. Du må varsle naboar og gjenboarar før du sender en dispensasjonssøknad til kommunen.  Det må kome fram av nabovarselet at søknaden er ein dispensasjonssøknad.

Du kan få dispensasjon dersom:

  • Føremålet med arealplanen ikkje vert vesentleg tilsidesett
  • Fordelane ved å gi dispensasjon er klart større enn ulempene etter en samla vurdering

Begge disse vilkåra må være oppfylt for at kommunen kan vurdere å gi dispensasjon.

Etter at dispensasjonssøknaden er sendt til kommunen:

Når kommunen mottar søknaden din har den etter pbl § 21-7 maksimalt 12 veker på seg til å gi deg svar. Kommunen vurderer først om dispensasjonssøknaden inneheld all naudsynt dokumentasjon. Dersom dispensasjonen berører fylkeskommunens eller andre statlige myndigheters saksområder, vil saken bli sendt på høyring dersom du som tiltakshavar / ansvarlig søkar ikkje allereie har gjort dette. (Andre myndigheter har 4 vekers svarfrist, og kommunens 12-ukersfrist kan bli forlenga med desse 4 vekene). Kommunen kan i nokre tilfelle forlenge fristen.

Kommunen vil i sin vidare behandling vurdere om vilkåra for å kunne gi dispensasjon etter

pbl § 19-2 er til stede.

Kjem  kommunen fram til at vilkåra for å kunne gi dispensasjon er oppfylt, vil du normalt få innvilga søknaden din. Du vil då få eit svarbrev med vedtak om innvilgelse av dispensasjon. Kommunen kan sette vilkår for dispensasjonen.

Kjem kommunen fram til at vilkåra ikkje er oppfylt, skal kommunen avslå søknaden din. Du vil då få eit svarbrev med vedtak om avslag. Alternativt kan kommunen kontakte deg og gi deg rettleiing om alternative måtar å kommer frem til ønsket resultat på.

Ingen har krav på dispensasjon.

Både du og andre med rettslig klageinteresse (det kan for eksempel være naboar eller andre berørte myndighet) kan eventuelt klage på vedtaket etter bestemmelsene i forvaltningslovens kapittel VI.

Når du har fått innvilga dispensasjon:

Om det du skal byggje er unnateke søknadsplikt etter pbl § 20-5 og SAK10 § 4-1 kan du gå i gang med å byggje.

Om det du skal bygge er søknadspliktig etter pbl § 20-2, og du ikkje har søkt om løyve til tiltak samtidig med dispensasjonssøknaden, kan du nå søke om løyve til tiltak.

Har du fått innvilga mellombels dispensasjon etter pbl § 19-3, gjeld vedtaket for tidsrommet du har fått innvilga, eventuelt til kommunen gir beskjed om at dispensasjonen opphøyrer. Når tida er ute er du sjølv ansvarleg for fjerning / opphøyr av bruk.

Ein dispensasjon har etter pbl § 21-9 ein gyldighet på 3 år frå dato for vedtaket. Har du ikkje sendt inn søknad om løyve til tiltak innan den tid, eller begynt å bygge innan same tid (dersom du har søkt om dispensasjon og løyve til tiltak samtidig) fell den bort. Ynsker du fortsatt dispensasjon for å byggje må du søke på nytt.

Alternativ til dispensasjon:

Unntak frå krav i TEK17 for tiltak i eksisterande bygg:

Skal du byggje om, rehabilitere (så omfattande at det blir søknadspliktig) eller endre bruken av eksisterande bygg, og du ikkje klarer å oppfylle krava i TEK17 fullt ut, kan du søke om unntak etter pbl § 31-2 fjerde ledd. Vilkåra for unntak frå TEK17 er annleis enn vilkåra for dispensasjon. Du finner meir informasjon om vilkåra for unntak og korleis gå fram for å søke om dette i Eksempelsamling om anvendelse av byggereglene ved arbeid på eksisterande byggverk - pbl § 31-2.

Mindre reguleringsendring:

Nokre gonger vil det å søke om ei mindre reguleringsendring, jf. pbl § 12-14 andre ledd, vere eit riktigare og betre alternativ enn å søke om dispensasjon. Det er tilfelle om planbestemmelsen du ynsker så søke permanent dispensasjon frå er ein bestemmelse som mange andre i same område allereie har fått dispensasjon frå, og/eller fleire vil komme til å søke om. Altså når det eigentleg er behov for å endre noko i planen permanent slik at det ikkje er lenger er naudsynt å søke om dispensasjon. Om dette er tilfelle, og du likevel først søker om dispensasjon, kan det vere at du får beskjed frå kommunen om at du heller må søke om en reguleringsendring.

Med mindre endring meinast endringar som ikkje har nemneverdig betyding for noe berørte parters interesser. Med parter meinast naboar, fagmyndigheter og andre som kan bli berørt. Ofte kan endring av det som allereie ligg i planen gjerast som mindre endringar. Eksempelvis ei mindre justering av grensa mellom to formål, ei mindre justering av byggegrenser og frisiktsoner, ei mindre justering av lovleg grad av utnytting o.l. Innføring av nye element, eller større endringar som for eksempel endring av føremål (eksempelvis frå bustad til forretning), kan vanlegvis ikkje vert utført som mindre endring. Det må gjerast som ei ordinær reguleringsendring, jf. pbl § 12-14 første ledd.

Om du ser at det du ynsker så søke dispensasjon frå i ein reguleringsplan truleg heller bør gjerast som ei endring av planen anbefaler vi at du i første omgang kontaktar kommunen for å avklare om du kan gå vegen om ei mindre reguleringsendring, eller om det er snakk om en ordinær endring av planen. Det er til ei viss grad opp til kommunens skjønn å avgjere dette. Er konklusjonen at du må om endring av reguleringsplanen er neste skritt å søke hjelp hos nokre med planfagleg kompetanse for hjelp til utforming av søknaden og til søknadsprosessen. Ordinær reguleringsendring fylgjer same saksgong som en ny reguleringsplan og avgjerast av kommunestyret. Ein mindre vesentlig endring kan avgjerast av kommunestyret eller eit underutval .